• Eusko Jaurlaritzak antolatutako ekitaldian Europako Batzordeko eta Europako Parlamentuko kide gailenak bildu ziren, baita finantza-sektoreko, industriako, ikerketako eta hirugarren sektoreko ordezkariak ere. 

Otsailaren 15ean, Eusko Jaurlaritzak hitzaldi bat antolatu zuen Euskadiren Bruselako Ordezkaritzan, helburu bikoitzarekin. Alde batetik, eragile europarrei Opengelaren bidez garatzen ari den hiri-berroneratzea eta Euskadin egindako aurrerapenak aurkeztu ziren, eta BIRTUOSS proiektu europar berria nola garatzen ari den azaldu zen. Bestetik, Europako eragileen ekarpenak jaso ziren, eta gai horretan Europar Batasuneko legeria ezartzea errazteko eredu eraginkorrak nola garatu azaldu zen.

Biltzarrean hiri-berroneratze integralaren arloa jorratu zen, Euskadiko eta Europako ikuspegitik, eta funtsezko lau alderditan jarri zen arreta: gizarteratzea, enpleguaren sustapena eta bizitza osoan zehar ikastea, hainbat sektoretako enpresen eta ETEen inplikazioa, finantzaketa inklusiboa eta birgaitzea pasaportearen eta eraikinaren erregistro digitalaren bidez monitorizatzea errazteko tresnak.

Ekitaldian izan ziren Opengela – BIRTUOSS-en hainbat kide: Ignacio de la Puerta, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintzako eta Hiri Agendako zuzendaria; Jon Ansoleaga, Build: inn-eko zuzendari nagusia; Olga Martín, Aclima-ko zuzendari nagusia; Alex Carrascosa, EDE Fundazioko kidea; Jokin Garatea, GAIAko talde exekutiboko kidea; Andoni Hidalgo, Gabineteseis-eko in-house consultant; Jose Ramón López, Energiaren Euskal Erakundekoa (EEE) eta Marta Lupatelli, Fedarene -ko proiektuen arduraduna.

Horrela, leihatila bakarraren eredua gizarte-kohesiorako tresna gisa aurkeztu zen. Euskal gizarte-arloko adituek gaur egun EAEko 15 udalerri baino gehiagotan lanean dauden integrazioko eta enpleguko sektore arteko mahaien eredua aurkeztu zuten. Mahai horiek biztanleriaren eremu ahulenaren hiri-berroneratzean zentratzen dira. Puntu horri dagokionez, Opengelak atera duen ondorioetako bat hurrengoa da: finantza-merkatuan akats bat dago, biztanleriaren zati handi bat eraikinak birgaitzeko proiektuetatik kanpo uzten da. Hala, beharrezkoa da eztabaida zabal bat egitea egoera hori aldatzeko, finantza-mekanismoak ezarriz, eta herritarren sektore zabal horren beharrei erantzuteko botere publikoen zeregina zein izan daitekeen jorratuz.

Bestalde, ikerketaren munduko ordezkariek –Euskal Herriko Unibertsitateak eta Think-Tank BPIEk, Bruselan oinarritutakoak- hiri-berroneratzean “ikuspegia aldatzeko” beharra nabarmendu zuten, banakako eraikinen eta auzo-eskalaren ikuspegitik. Horren adibide da BPIEk (Buildings Performance Institute Europe) “energia positiboko auzoei” buruz argitaratu berri duen ikerketa.

Gainera, konferentzian euskal enpresak ere izan ziren, eta BIRTUOSS bezalako proiektu batean izandako esperientziaz hitz egin zuten. Proiektu horretan aktiboki integratzen da sektore pribatua, eraikuntza-enpresak edo ingurumen- eta teknologia-enpresak. Esperientziak erakutsi dienez, eskulan kualifikatuaren gabezia larriak daude beharrezko lanbide-profiletan, eta horrek zaildu egiten du ‘Europako berritze-garaia’ deritzona. Era berean, leihatila bakarraren eredua enpresa-sektorearekiko zalantzaz garatu da orain arte, eta uste denez, unea da industria aktiboki inplikatzeko, lankidetza publiko-pribatuko eredu sendo eta iraunkorretan. Europako ikuspegitik, Saint-Gobaingo ordezkari batek azpimarratu zuenez, Euskadiko enpresen erronkak Europako industriaren berdinak dira oro har. Gainera, BIRTUOSS proiektuan jarraitzen ari den diziplina anitzeko lankidetza nabarmendu zuen.

Azkenik, Eusko Jaurlaritzak nabarmendu zuenez, herritar parte-hartzaileekin, finantza-mekanismo eraginkorrekin eta eskulan ondo prestatua duen enpresa batekin ere, hiriak eskala handiko hiri-berroneratze integralaren bidez eraldatzeak erronka operatibo handi bat da. Horrela, Eusko Jaurlaritzak bi ekimen berritzaile aurkeztu zituen: batetik, eraikinaren pasaportea, etorkizun hurbilean jarraitu beharreko bidean erreferentzia izan daitekeen erregistro digitaleko sistema, eta, bestetik, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoak, Cíclica Arquitectura SCCLrekin lankidetzan eta Opengelak finantzatuta, garatutako liburu digitala. Liburu digital hori mapa interaktibo eta pertsonalizagarriek osatzen dute, eta antolatzaileei berrikuntzak planifikatzen eta sinergiak identifikatzen lagun diezaiekete, auzoen energia-eraginkortasuna handitzeko.

Hala, ondorio hau atera zen hitzalditik: Europar Batasuneko ‘berritze-garaia’ une erabakigarri batean murgiltzen ari da, eta, beraz, orain gobernu nazionalek eta eskualdekoek ezarri behar dute modu eraginkorrean.

EU Building Stock Observatory (BSO) Europako Batzordearen tresna bat da, eta helburu nagusi hauek ditu: EBko eraikinen parkeari buruzko informazio argia eskaintzea, egungo politika eta neurri energetikoen jarraipena babestea eta politikak prestatzeko etorkizuneko prozesuan laguntzea.

BSO datu-base bat eta datu-mapatzaile bat sartzeko diseinatuta dago. Gainera, grafikoak eta taula interaktiboak ematen dituzten informazio-orriak ere sartu ahal dira, EBko eraikin-parkearekin lotutako datuekin eta pantailan ikus eta ondoren erabiltzeko deskarga daitezkeen energia-kontsumoarekin lotuta.

Azken batean, energiarekin lotutako gai ugari jorratuko ditu. Informazioa emango du eraikinen parkeari, energia-kontsumoari, eraikuntza-elementuei eta instalatutako eraikuntza-sistema teknikoei, eraginkortasun energetikoaren ziurtagiriei, zero energia-kontsumoko eraikinei eta berritze-indizeei buruz, baina baita pobrezia energetikoari eta finantzaketari buruz ere.

Tresnaren egungo bertsioa berrikuntza garrantzitsu baten lehen urratsa da, eta 3 esparru lantzen ditu:

• Eraikin-parkea 
• Berritze-indizeak 
• Energia-kontsumoa 

Euskal Autonomia Erkidegoan, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak, Opengela proiektuaren barruan, tresna bat jarri zuen martxan eraikin eta etxebizitzetan energia-portaera kontrolatzeko. Hala, erabiltzaile bakoitzak, modu esklusiboan, energia-portaeraren monitorizazioari buruzko datuak kontsulta ditzake esteka honen bidez: https://www.stechome.net/monitorizacion/GV/ 

24 langabek energia-eraginkortasunari eta teknologia berrien erabilerari buruzko prestakuntza jasoko dute.  Ondoren bi alderdi horiei buruz aholkularitza eskaini ahala izango dute Bilboko Udal Etxebizitzen erabiltzaileei. Otxarkoagako Opengela izan da eskolak emateko eta ondorengo aholkularitza jorratzeko aukeratutako lekua, HIROSS4all proiektu europarraren auzo pilotuetako bat. Bertan, 238 etxebizitza dituzten bost eraikineko 15 ataritan lan egin da.

Gizarteratze eta laneratze proiektuak Bilbao Ekintzak eta Eusko Jaurlaritzako Lan eta Enplegu Saileko Enplegu eta Gizarteratze Zuzendaritzak koordinatu eta kudeatzen dituzte, eta Bilboko Udal Etxebizitzek laguntzen dute. Gainera, Next Generation funtsen finantziazioa jaso du.

Orain, esperientzia hori hiriko beste auzo batzuetara ere zabaldu da, eta auzo horien proiektuak Torreurizar eta Unzeta Parrokoaren Auzunea (Santutxu) biziberritzeko proiektuei lotuta daude.

BIRTUOSS proiektu europarrak gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-arloko hainbat ekimen jarriko ditu abian, eta, horien eraginkortasuna frogatzeko, Bilboko Irala auzoko Torreurizar Taldea erabiliko du proba-eremu gisa. Haren opengelak hainbat formula izango ditu, eta auzotarrekin elkarlanean lan egingo du, etorkizunean eredu hori Euskadiko, Espainiako eta Europako beste hiri batzuetan errepikatu ahal izateko.

Berritasuna hauxe da: eraikinak zaharberritzeko lanekin batera, langabezian luzaroan dauden 12 pertsonentzat 12 hilabeteko enplegu eta prestakuntza plan bat garatu da.  Digitalizazioaren eta energia-eraginkortasunaren arloan prestakuntza jasoko dute, ondoren auzoko beste pertsona batzuei prestakuntza eta informazioa emateko xedearekin. Horrela, administrazio elektronikoarekin duten harremana hobetuko da eta energia-fakturak optimizatuko dira.

Gainera, Torreurizarko 9 lokaletako jarduera komertziala berreskuratzeko programak gauzatuko dira.

Informazio gehiago: https://opengela.eus/auzoak-eus

• Europako proiektu berriak hiru urteko iraupena izango du, eta Euskadin ezarritako eredua jarraituko du, zaharberritutako auzoetan hurbileko bulegoak ezarriz.
• Opengela eredua 2019an hasi zen bi esperientzia pilotuekin Otxarkoagan (Bilbo) eta Txontan (Eibar), eta hogei euskal auzotara zabaltzen ari da.
• Proiektuak -1,5 milioi euroekin finantzatuta- Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza Saila buru duten erakunde publiko eta pribatuetako, fundazioetako, klusteretako eta Europako organismoetako 14 bazkideren esperientzia biltzen du.
• Bilboko Torreurizar auzunea proba-gunea izango da proiektuaren aurrerapenak aztertzeko.

Euskadik Opengela eredua jarri zuen martxan 2019an, hiriak biziberritzeko helburuarekin, auzoetan hurbileko bulegoak ezarriz. Ekimenak izan duen arrakastaren ondorioz, proiektu berri baterako finantziazioa eman du Europako Batzordeak LIFE programaren bidez. Proiektua datozen hiru urteetan gauzatuko da eta BIRTUOSS deituko da. Hiria birsortzeko prozesuari jarraipena emateko balioko du, eta, orain, gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-alderdien integrazioarekin indartuko da.

Opengela 2019an sortu zen, Horizon 2020 Europako esparru-programaren bidez diruztatutako proiektu gisa. Ia lau urtez, auzo-bulegoen sare batek osatutako kudeaketa-eredua garatu da. Bertan, auzotarrei laguntzen diete eraikinak zaharberritzen, eta, gai teknikoetan eta finantzarioetan aditua den aholkularitzaz gain, jarduera horiek dakarten prozesu luzean beharrezkoak diren hurbiltasuna eta konfiantza ematen dute. Otxarkoaga (Bilbo) eta Txonta (Eibar) auzoetako ereduetatik abiatu zen proiektua, eta une honetan eredua Euskadiko hogei auzoetara zabaltzen ari da.

“Opengelaren lehenengo proiektuaren arrakasta eta beste udalerri batzuetan errepikatzea funtsezkoa izan da Europako Batzordeak hiri-birsorkuntzako euskal ereduan duen konfiantza berritzeko” adierazi du Ignacio de la Puertak, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza eta Hiri Agendaren zuzendariak eta BIRTUOSS proiektuaren koordinatzaileak. “Orain hasiko den proiektu honetan, hurbileko bulegoen bidez Euskadiko auzo guztietara zabaldu daitekeen kudeaketa-ereduan oinarrituko gara berriro. Baina ikuspegi sistemikoagoa eskainiko dugu, formula berritzaileak abian jarriz, eraikinetako esku-hartzeaz gain, beste jokaera batzuk gehitu daitezen auzoetako bizi-kalitatea hobetzeko xedearekin”.

Proiektuak hiri-birsorkuntzaren ikuspegi integrala eskaintzen du, eta Euskadi osorako kudeaketa-sisteman oinarrituta dago. Bost alderdi nagusi ditu: auzo-eskalako deskarbonizazioa (ez bakarrik eraikin bakoitzarena); hiri-ingurunean naturan oinarritutako soluzioak ezartzea; esku hartzeko ereduen hedapenaren lurralde-ikuspegia, administrazio publikoen lidergoa izanik eta sektore pribatuarekin lankidetzan; eta hurbileko bulegoen eredua finkatzea eta formula eskuragarriak aplikatzean oinarritua.

14 bazkide Europako proiektuan

Azken batean, hirien bizitzan alderdi soziala, ekonomikoa eta ingurumenekoa hobetzea da helburua. Eta hori lortzeko, BIRTUOSSen 14 kideek hartuko dute parte, erakunde eremuko, zein sektore pribatuko, fundazioetako, klusterretako eta Europako erakundeetako ordezkariek.

Partzuergoaren buru Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintzaren eta Hiri Agendaren Zuzendaritza da. Honako hauek dira horren parte: Energiaren Euskal Erakundea (EEE), Bilboko Udal Etxebizitzak (VVMM), Ingurumen (Aclima), Eraikuntza (Eraikune) eta Ezagutza eta Teknologia (GAIA) klusterrak, Euskal Herriko Unibertsitateko (UPV/EHU) CAVIAR ikerketa-taldea, EDE Fundazioa, Ciclica kooperatiba (deskarbonizazio-estrategietan aditua), finantzaketan (GNE Finance), komunikazioan (Gabineteseis) eta Europako gaietan (Zabala Innovation) adituak diren enpresak, Europa mailako bi erakunde, hala nola Fedarene (Energia eta Ingurumenerako Agentzien eta Eskualdeen Europako Federazioa) eta Espainiako Green Building Council (GBCe).

Eredu proba Torreurizarren (Bilbo)

Bilboko Torreurizar auzoan izango da probalekua. Han instalatutako hurbileko bulegoak hainbat formula erabiliko ditu gizarte-, ekonomia- eta ingurumen-arloetan, auzotarrekin batera sortzeko ikuspegiarekin. Horrela, etorkizunean Euskadiko beste hiri batzuetan ez ezik, Espainian eta Europan ere aplikatu eta eskalatu ahal izateko helburuarekin.

Torreurizarrek, Bilboko Irala auzoak, 25 atari eta 264 etxebizitza ditu, eta bere birgaitze-prozesua hasi da. Auzotarren zalantzak erantzuteko hurbiltasun bulegoa ere martxan jarri da.