Abenduaren 12an, ostirala, AVSk eta AVS Euskadik antolatutako Hiria Birgaitzeko, Berroneratzeko eta Berritzeko Urteko Jardunaldien barruan, ‘Hiri-birgaitze eta -berroneratzearen eremuko berrikuntza-proiektuak’ mahai-ingurua gauzatu zen. Bertan parte hartu zuten Ana Telleriak, Eusko Jaurlaritzako Auzoak Biziberritzeko eta Hiri Agendako zuzendaria eta BIRTUOSS (Opengelaren parte) proiektu europarraren liderrak, eta Miguel Segoviak, GBCEko (Green Building Council Espainia) Politiken koordinatzailea eta proiektuko bazkideak.

Telleriak nabarmendu zuenez, Opengela programaren ardatz nagusia auzo-bulegoak dira, hurbileko espazio gisa sortuak, non laguntza eskaintzen baitzaie herritarrei beren eraikinen eta inguruen birgaitzeari buruzko erabakiak hartzeko. Hiri-kalteberatasunaren inbentarioaren garrantzia azpimarratu zuen; are protagonismo handiagoa izango du, hurrengo diru-laguntzen programen oinarri bihurtuko baita. Telleriak azpimarratu zuen maila anitzeko gobernantza funtsezkoa dela egungo erronkei aurre egiteko, tokiko administrazioen, autonomikoen, estatalen eta europarren arteko lankidetzan oinarritua, baita konfiantzan, diagnostiko zabal batean eta politika publikoak auzoetara hurbilduko dituen ikuspegi ez-instituzionalean ere.

Galderen txandan, Telleriak errehabilitazioko tresna guztiak sistema koherente bakar batean integratzeko erronkan jarri zuen arreta, leihatila bakarrak herritarrentzat erreferentzia argi bezala jarduteko. Askotariko informazioa eskainiko duen espazioa, baina mezu ulergarri eta lerrokatuarekin, erabaki informatuak hartzea erraztuz eta auzotar eta auzo-kontzientzia indartuz, sentsibilizatzeko, konfiantza sortzeko eta beldurrak murrizteko funtsezkoa.

Bestalde, Miguel Segoviak nabarmendu zuen GBCEk eraikuntza-sektorea eraldatzeko laguntzaile gisa duen zeregina, eta eraikinen jasangarritasuna ebaluatzeko tresnak garatzen, irtenbide teknikoak sortzen eta hitzaldi, konferentzia eta ikastaroen bidez dibulgatzen egiten duen lana nabarmendu zuen. Halaber, EU Peers komunitatea bezalako ekimenen garrantzia nabarmendu zuen, birgaitze-prozesuko eragileak integratzera eta laguntzera bideratuta dagoena, Espainian 75 erakunde baino gehiagorekin eta Europan 400 baino gehiagorekin. Proiektu horretan, GBCEk modu aktiboan laguntzen du birgaitze-agentea zehazten, birgaitze-bulegoak bultzatzen eta politika publikoetan eta arau-esparruetan eragiten, eta Estatuan eta Europan gero eta sendoagoa den sektore baten oinarriak ezartzen ditu.

Segoviak sektorearen erronka handienetako bat ere jorratu zuen: nola sentsibilizatu herritarrak birgaitzearen inguruan. Narratibetan ahalegin koordinatua egin behar dela adierazi zuen, pertsonentzat funtsezkoak diren gaiekin lotuz, hala nola erosotasunarekin, osasunarekin, bizi-kalitatearekin, segurtasunarekin edo autonomiarekin, klima-aldaketaren aurreko erresilientzia ahaztu gabe. “Benetako komunikazio-kanpainak behar ditugu, mezu koherenteekin eta sektore osoak partekatuta”, adierazi zuen.

Mahaiak agerian utzi zuen hiri-birgaitzearen berrikuntza ez dagoela soilik irtenbide teknikoen mende, baizik eta gobernatzeko, komunikatzeko eta herritarrei laguntzeko modu berrien eraginpean ere bai, horiek baitira Opengela bezalako proiektuen funtsezko oinarria.

Jardunaldietan, BIRTUOSSeko beste bazkide batzuek ere parte hartu zuten, hala nola Cíclicak (Ander Bilbaoren bitartez). Programan, Gasteizko Zaramaga auzora egindako bisita bat ere gehitu zen; izan ere, Opengela programako hurbileko bulego batek dinamizatzen ditu hiria berroneratzeko lanak, eta Txari Vallejo Bilboko Udal Etxebizitzen arkitektoa ere bertan izan zen.

GAIAk eta Bilboko Udal Etxebizitzak erakundeak, BIRTUOSS (Opengela) proiektu europarraren bazkideak, INBUILT proiektuaren hainbat ordezkari jaso zituzten joan den azaroaren 25ean Torre Urizarreko ‘living lab’-ean. Proiektu hau Université Côte d’Azur-ek koordinatzen du eta 16 bazkidek osatzen dute. Eraikuntza-produktu eta -sistema berritzaileak garatzen ari da eraikinen karbono-aztarna nabarmen murrizteko.

Ordezkaritzak zuzenean ezagutu zuen nola Opengelari lotutako euskal ekimenak INBUILTen ikuspegiarekin bat datozen eta nola auzoaren birgaitze integraleko eredu bat garatzen ari diren: berrikuntza sistemikoa, inklusiboa eta pertsonengan zentratua. Bisitan, Euskadin aplikatzen den leihatila bakarreko ereduaren funtzionamendua aurkeztu zen. Eredu honek aholkularitza teknikoa, soziala, juridikoa eta finantzarioa konbinatzen ditu, eta MAS Opengela bezalako finantza-mekanismoak ditu kalteberatasun ekonomikoko egoerei erantzuteko eta pobrezia energetikoari aurre egiteko.

Era berean, ereduaren bilakaera azaldu zen Bilboko auzoko ‘living lab’-aren bidez, zeinak ikuspegiaren irismena zabaltzen baitu digitalizazioa, eraikinen pasaporteak, soluzio industrializatuak, energia berriztagarriak eta naturan oinarritutako soluzioak (SBN) integratuz, auzo mailan modu egituratuan esku hartzeko aukera ematen duten gobernantza esparruekin batera.

Torre Urizarrera egindako bisitan, INBUILTeko bazkideek ingurune erreal batean printzipio horiek nola aplikatzen diren ikusi ahal izan zuten: eskala handiko esku-hartzea, berrikuntza teknikoa, herritarren parte-hartzea eta ingurumen-hobekuntzak konbinatzen dituena, auzotarren ongizatea indartzera bideratuta. Esperientziak INBUILT proiektua etorkizunean ustiatzeko erreferentzia baliotsuak eman zituen, batez ere gobernantzan, gizarteratzean eta SBN integrazioan.

Jardunaldiak agerian utzi zituen proiektuen arteko sinergiak, eta indartu egin zuen Opengelak Europan duen zeregina, birgaitze jasangarrirako, inklusiborako eta auzoan oinarritutako birgaitzerako erreferentzia-eredu gisa.

BIRTUOSS proiektuak, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Saila buru duela, Euskadiko 25 auzotan dagoeneko aplikatzen den hiri-berroneratzeko eredu bat jarri du martxan.

• Proiektuak Donostiako auzoko 8 eraikin eta etxebizitza atxiki bat barne hartzen ditu, eta guztira 15,1 milioi euroko inbertsioa eskatzen du.
• Halaber, espazio publikoak berrurbanizatzea, paisaian esku-hartzea eta energia- eta jasangarritasun-hobekuntzak sartzen dira, besteak beste.

20.000 biztanle inguru eta 8.900 etxebizitza baino gehiago ditu Altzak, eta Donostiako auzorik populatuenetakoa da. Bizitegi-parkearen % 85 baino gehiago 1981a baino lehen eraiki zen, eta, beraz, ezinbestekoa zen birgaitze- eta modernizazio-inbertsio integrala egitea. 2024ko bigarren hiruhilekotik martxan dauden obrak azken txanpan sartu dira, eta aurreikusten da birgaitze integraleko jarduera guztiak urtea amaitu baino lehen amaituko direla. Hala ere, espazio publikoko lanak 2026an zehar luzatzea aurreikusita dago.

Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak sustatutako operazio handienetako bat da, eta 15,1 milioi euroko inbertsioa egin da guztira: 9,2 milioi euro Eusko Jaurlaritzak jarri ditu PIIE funtsen bidez; 3,2 milioi euro Donostiako Udalak jarri ditu, eta 2,6 milioi euro herritarrek.

Lehenengo esku-hartze ildoa bizitegi-eraikinen birgaitze sakonean oinarritu da, eta guztira 202 etxebizitza egin dira zortzi jabe-erkidegotan eta etxebizitza atxiki batean, auzoko eremu ahulenetan. Jarduera hauen bidez, hobetu egiten dira irisgarritasuna, energia-eraginkortasuna (% 60 inguru aurrezten da), bizigarritasuna eta suteen aurkako babesa, eta egiturak sendotzen dira, eraikinak egungo araudira egokituz. Fatxada aireztatuek metalezko azpiegitura, aire-ganbera eta isolamendu termikoa dituzte, eta, hala, barruko tenperatura eta hezetasuna hobetzen dira. Era berean, hainbat atarik igogailu berriak dituzte kanpoan.

Aldi berean, prozesu osoan komunitateei laguntzeko, Hurbiltasuna Kudeatzeko Bulego Tekniko bat (Opengela) jarri da martxan non aholkularitza hurbila eta profesionala eskaintzen du izapidetzean, informazioan eta zalantzak ebaztean, komunitatearen parte-hartze aktiboa sustatuz.

Proiektuaren barruan sartzen dira, halaber, espazio publikoa berrurbanizatzea eta hobetzea, Auditz Akularren errekak birnaturalizatuz; Larresko sakanean kutsatutako lurzoruak berreskuratzea; Ederrena plazan ingurune berdeagoak sortzea eta Herrerako pilotalekurako sarbidea ahalbidetu. Gainera, Altzako anbulatoriorako eta Harri Berri ikastolarako ibilbideak hobetzen ari dira, ehunka familien mugikortasuna errazteko asmoz.

Jasangarritasun energetikoari dagokionez, tokiko komunitate energetikoak instalatu dira: Altzako ikastetxe publikoaren estalkian dagoen planta fotovoltaiko batek 13 eraikin eta instalazio publiko hornitzen ditu urtean 98.075 kWh-rekin, eta kiroldegian dagoen beste planta batek 377.505 kWh ekoitziko ditu urtean, autokontsumo partekatuko eskema batean, udal ekipamenduei mesede egingo diena.

Etxebizitzen digitalizazioak aukera ematen du zenbait parametro denbora errealean monitorizatzeko, hala nola airearen kalitatea, hezetasuna, tenperatura, CO₂ mailak eta energia-kontsumoa, eta familiei tresnak eskaintzen dizkie energiaren erabilera optimizatzeko eta erosotasuna eta osasuna hobetzeko.

Proiektuak Lau Haizeta parkeari ere balioa ematen dio, eta kartelak berritzen ditu QR kodedun ingurumen-ibilbideak diseinatuz, eta maiztasun-azterketa bat egin da etorkizuneko hobekuntzak bideratzeko, komunitateak asko erabiltzen duen eremu natural bat finkatuz.

Hala, Altzaren biziberritze integrala proiektu aitzindari gisa finkatu da Euskadin, bai eragin ekonomikoagatik, bai eragin sozialagatik. Etxebizitzak birgaitzea, hurbileko zerbitzuak, energia garbiak, digitalizazioa eta hiri-paisaia hobetzea dira Donostiako eta Euskal Autonomia Erkidegoko beste auzo batzuetan etorkizunean egin beharreko lanen eredu.

• 130 etxebizitza birgaitzeko eta auzoa berrurbanizatzeko 10,8 milioi euroko inbertsioa egin da, eta horietatik 3,3 (% 30) Etxebizitza eta Agenda Sailetik datoz.
• Naturan oinarritutako konponbideak (NOK) integratzen ditu proiektuak, eta energia primario ez-berriztagarriaren kontsumoa % 60 baino gehiago murrizten du.
• Auzotarren parte-hartzea eta gertuko bulegoa (Opengela) izan dira auzoaren berritzearen zutabeak.

Durangoko Aramotz auzoak mugarri historikoa ezarri du, BIRTUOSS-Opengela proiektuaren lehenengo auzoa bihurtu baita, hiri-berroneratze integralaren prozesua arrakastaz burutu duena. Lorpen hau urrats erabakigarria da auzo jasangarriagoak, irisgarriagoak eta kohesionatuagoak lortzeko bidean, eta erreferentziazko eredu bihurtzen da Euskadin etorkizunean egingo diren esku-hartzeetarako.

Guztira, 10.796.589 euroko inbertsioa egin da, hainbat eragilek batera finantzatuta: Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Saila (% 30,47), Europako Next Generation EU funtsak (% 32,57), Durangoko Udala (% 18,42) eta auzotarren ekarpen zuzenak (% 18,54). Ahalegin bateratu hau agerian uzten du alderdi fisikotik haratago doan eta pertsonen bizi-kalitatea hobetzera bideratuta dagoen eraldaketa bultzatzeko konpromisoa.

Auzo berritua eta jasangarriagoa

Proiektuak 130 etxebizitza eta 6 lokal birgaitzea barne hartu du, beheko solairua gehi hiru altuerako 16 eraikinetako atarietan banatuta. Irisgarritasuna bermatzeko igogailuak instalatzea, egiturak indartzea, instalazioak modernizatzea eta energia-eraginkortasuna osorik hobetzea barne hartu dituzte.

Jasangarritasunarekiko konpromisoa izan da gakoetako bat: egindako esku-hartzeei esker, % 60tik gorako murrizketa lortu da berriztagarria ez den energia primarioaren kontsumoan, eta hori ezinbesteko baldintza da Suspertze, Transformazio eta Erresilientzia Planaren laguntzak eskuratzeko. Aurrerapen honek, ingurumen-onuraz gain, familien energia-gastuetan asko aurreztea ere badakar.

Gainera, birsorkuntzaren ardatz gisa naturan oinarritutako konponbideak (NOK) aldeko apustua egin da. Neurri horiei esker, natura hiri-plangintzan integratu daiteke eta klima-aldaketaren erronkei erantzun, drainatze-sistema jasangarrien bidez, espazioak birnaturalizatuz eta uraren zikloa modu eraginkorragoan kudeatuz.

Aldi berean, auzoaren berrurbanizazioak espazio publikoa eraldatu du, berdegune berriak, oinezkoentzako kaleak, argiteria berritua, hiri-altzari modernoak eta bizitza komunitarioarentzako elkarguneak sortuz. Larrinagatxu erreka ere birnaturalizatu egin da, eta ingurune naturala hiri-bilbearekin hobeto integratu da.

Talde teknikoaren eta auzotarren zeregina 

Hurbiltasun bulegoa (Opengela), Durango Eraikitzen udal enpresa publikoak kudeatua eta auzoan bertan kokatua, izan da proiektuaren beste ardatz nagusietako bat. Handik, laguntza teknikoa, administratiboa eta soziala eman zaie bizilagunen komunitateei, eta laguntzen izapidetzea, esku-hartzeen koordinazioa eta obren kudeaketa integrala erraztu dira.

Arlo teknikoari dagokionez, MAAB Arquitectura y Urbanismo arduratu da diseinuaz eta proiekzioaz, SOIL Arquitectura del Paisaje estudioarekin lankidetzan. Bere lana proiektuaren kalitateagatik eta auzoaren eraldaketa integralean egindako ahaleginagatik goraipatu dute. Era berean, Codenor Bizkaina de Reformas y Construcciones Intxausti arduratu da obrak egiteaz, ereduzko koordinazioa eta epeak zorrotz betetzea erabakigarriak izan dira prozesuak arrakasta izan dezan.

Era berean, auzotarren parte-hartze aktiboa izan da eraberritze honen elementu nabarmenetako bat. Auzotarrek, diruz laguntzeaz gain, prozesu osoan parte hartu dute, erabakiak komunitatean hartuz, gertuko bulegoarekin elkarlanean arituz eta etorkizuneko auzoa nolakoa izatea nahi zuten ikuspuntua emanez.

Inplikazio honi esker, Aramotz herritarren, erakundeen eta talde teknikoen artean batera sortutako hiri-birsorkuntzaren adibide bihurtu da, gardentasunean, gertutasunean eta konpromiso partekatuan oinarritutako eredua.

Hedatzen ari den eredua

Durangoko alkate Mireia Elkoroiribek azpimarratu duenez, “Aramotzen biziberritze integrala proiektu estrategikoa izan da Durangorentzat, ez soilik aurrekontu aldetik duen garrantziagatik, baizik eta auzoan bizi diren pertsonen eguneroko bizitzan duen eragin sakonagatik. Etxebizitzak hobetzeaz ari gara, atariak irisgarri egiteaz, elkarrekin bizitzeko, atseden hartzeko eta partekatzeko pentsatutako espazio publikoak sortzeaz”.

Gaineratu duenez, “ingurune fisikoa eraldatzen duen jarduera da, bai, baina, batez ere, ehunka bizilagunen bizi-baldintzak eraldatzen dituena”. Elkoroiribek, amaitzeko, azpimarratu du, “Aramotz berpizten ari da, eta hori erakundeen eta durangarren arteko urteetako lanaren emaitza da. Harrotasun partekatua, Durango osora zabaltzen ari garen udalerri eredua: irisgarriagoa, berdeagoa eta inklusiboagoa”.

Bestalde, Juan Carlos Abascal Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza eta Hiri Agendako sailburuordeak adierazi du Aramotzen lortutako arrakasta erakundeen, herritarren eta enpresen arteko lankidetzaren emaitza dela, eta adibide argia dela nola aurrera eraman daitezkeen proiektu konplexuak modu koordinatuan aurre eginez gero.

BIRTUOSS-Opengela proiektuaren helburua auzo osoak era integralean birsortzea da, pertsonak erdigunean jarriz. 2016an hasi zen Aramotz biziberritzen, hirigintzako hainbat azterlanen eta gizarte-diagnostikoren bidez, eta haren esperientzia erreferentzia eta gida izango da beste udalerri batzuetan etorkizunean egin beharreko esku-hartzeetarako.

Hori bukatuta, Durangok eta Euskadik aurrerapauso erabakigarria eman dute irisgarritasunaren, jasangarritasunaren, gizarte-kohesioaren eta herritarren parte-hartzearen alde egiten duen hiri-eredu berri baterantz. Aramotz ez da auzo bezala bakarrik eraldatu: hiriak ulertzeko eta bizitzeko eran paradigma aldaketa baten sinbolo bihurtu da.

Aurten, Torreurizar, Ricardo Bastidak 1919an diseinatutako eta BIRTUOSS-Opengela proiektuaren living lab bihurtutako etxebizitza sozialen eraikin aitzindaria, bisitarientzat zabalik egongo da Open House Bilbao 2025 programaren barruan.

Bisitak doakoak izango dira eta urriaren 4an, larunbata, egingo dira, 10:00etatik 18:00etara, 15 pertsonako taldeetan, ibilbide bakoitza 60 minutukoa izanik.

Torreurizar birgaitze jasangarriko prozesuan dago gaur egun, isolamendu termikoa eta eguzki-plakak bezalako hobekuntzak gehituz, ondare historikoa eta eraginkortasun energetikoa konbinatuz. Jendeari irekita egoteak aukera emango du arkitekturak historia, komunitatea eta hiri-etorkizuna nola lotu ditzakeen jakiteko.

Torreurizarrek Open House Bilbaon parte hartzeak Opengela proiektuaren helburuak ere islatzen ditu, hiri-berroneratze jasangarria, inklusiboa eta sozialki arduratsua bultzatu nahi duena.

Eusko Jaurlaritzak bigarren aldaketa onartu du Bizkaiko Udalarekin 2022an lortutako akordioan, eta 126 etxebizitza biltzen dituzten 12 atarien birgaitzea ahalbidetuko du. 

Gainera, Hurbiltasuna Kudeatzeko Bulego Teknikoa jarriko da martxan, prozesu osoan auzo-komunitateei laguntzeko. 

Gobernu Kontseiluak 2022ko abenduaren 20ko erabakiaren bigarren aldaketa onartu du. Erabaki horren bidez, Urduñako Udalari zuzeneko dirulaguntza eman zitzaion Landatas eta Maria Dolores Madaria auzoetan hiri-berroneratze lanak egiteko eta eraikinak birgaitzeko.  

Berpiztu programaren baitako laguntza hau 2.135.908,13 eurokoa da gehienez eta Opengela hiri-berroneratze eredua bultzatzea du helburu, Euskadi Bultzatu 2050 Hiri Agendaren konpromisoekin bat etorriz; konpromiso horiek jasangarritasunaren, eraginkortasun energetikoaren eta irisgarritasuna hobetzearen aldeko apustua egiten dute. 

Guztira 126 etxebizitza biltzen dituzten 12 atari birgaitzea barne hartzen du proiektuak: Maria Dolores Madaria kaleko 1., 3., 5. eta 7. atariak, Kale Nagusiko 3. eta 5. atariak, eta Antigua pasealekuko 4. eta 6. atariak. Era berean, Hurbiltasuneko Bulego Teknikoa eta Kudeaketa Bulegoa sortu eta abian jarri da, eta erreferentzia gisa balio izan du auzo-komunitateei prozesu osoan laguntzeko. 

Landatas eta Maria Dolores Madaria auzoak 60ko hamarkadan eraiki ziren eta ez dute inolako hobekuntzarik izan. Guztira, 158 familia bizi dira bertan (90 Maria Dolores Madarian eta 68 Landatasen). 

Sestaoko Vista Alegre auzo historikoak bere eraldaketaren azken fasean dago, hiria berroneratzeko proiektua 2025eko urrian amaituko baita. Ekimena Eusko Jaurlaritzak gidatzen du, Sestaoko Udalarekin eta auzo-komunitateekin elkarlanean, auzoan bertan ezarritako Opengela Hurbiltasun Bulegoaren laguntza tekniko eta sozialarekin.

Esku-hartzearen helburua Vista Alegre auzunea birgaitzea da. 1914an eraikitako etxadi itxia da, 11 atarik eta 93 etxebizitzek osatua, eta egiturazko, energiako eta hiriko eraldaketa sakona izaten ari da. Proiektuak AVS 2024 saria jaso zuen, Estatuko biziberritze integratuko ekimen onenarena, bizigarritasunean, irisgarritasunean, eraginkortasun energetikoan eta inplikazio komunitarioan izan duen ekarpenagatik.

Guztira, 5.276.975 euroko inbertsioa egin da, lankidetza-eredu baten bidez finantzatuta. Eusko Jaurlaritzak 4.403.178 euro jarri ditu; horietatik 4.235.743 Inbertsio Estrategikoen Erakunde arteko Planetik datoz, eta 167.435 euro funts osagarrietatik. Sestaoko Udalak 682.305 euroko ekarpena egin du, eta jabeek 191.491 euroko inbertsioa egin dute.

Dimentsio anitzeko esku-hartzea

Proiektuak hainbat jarduera-ildo integratu konbinatzen ditu, eta, horri esker, esku-hartze hori erreferente da hiri-berroneratze jasangarrian. Eraikinak sakon birgaitzen ari dira, eta inguratzaile termikoa hobetzen ari dira, fatxadak, etxabeak eta estalkiak isolatuz; arotzeria eta beira berriak instalatzen ari dira, bai eta energia termikoa eta elektrikoa sortzeko sistemak ere, aerotermiaren eta eguzki-plaken bidez. Gainera, sentsoreak jarri dira barruko airearen kalitatea kontrolatzeko, eta suteen aurkako babes-sistemak.

Hiri-ingurunea ere berritzen ari da, naturan oinarritutako irizpideekin. Urbanizazio obrek Resurrección María de Azkue, Antonio Machado, Los Baños eta Amador Palma kaleak hartzen dituzte, eta zerbitzu, zoladura, argiztapen eta hiri-altzari berriak hartuko dituzte.

Energiaren alorrean, Edinorrekin eta Piztu Sestaorekin batera tokiko energia-komunitate bat sortzea bultzatzen ari dira. Horri esker, auzoko 25-50 eragilek (etxebizitzak, saltokiak eta ekipamendu publikoak) autokontsumo partekatuaren onurak jasoko dituzte.

Auzoaren digitalizazioa da proiektuaren beste ardatzetako bat. WiFi sare publiko bat, ADSL azpiegitura komunitarioa eta energia eta ingurumena kudeatzeko sistema adimendunak instalatzea aurreikusi da. Era berean, oroimen historikoaren elementuak txertatuko dira, 1937an jasandako bonbardaketaren aitortza gisa. Horrek identitate-balio bat ematen du, birsortutako ingurunearen dimentsio soziala eta kulturala indartzen duena.

Prozesu hori guztia auzoan bertan dagoen Opengela Hurbiltasun Bulegoaren laguntzarekin gauzatu da. Bulego tekniko honek auzo-komunitateen eta erakundeen arteko lotura gisa balio du, eta izapideak, aholkularitza, zalantza teknikoak argitzea eta erabakiak hartzea errazten ditu. Bere zeregina funtsezkoa izan da herritarrak proiektuan inplikatzeko, eta Estatu mailan bere balio komunitarioagatik aitortua izan da.

Bilboko Udala eta Eusko Jaurlaritza asmo handiko hiri-berrikuntza plan bat egiten ari dira Uretamendin, Opengela programako 25 auzoetako batean. Ekimen honen helburua biztanleen bizi-baldintzak hobetzea da, etxebizitzak zaharberrituz, irisgarritasuna bultzatuz, hondatutako espazioak birnaturalizatuz eta gizarte-sarea indartuz.

Uretamendik, Betolazarekin batera, etxebizitza-parke oso zaharkitua du (58 urtekoa batez beste), eta egiturazko gabezia larriak ditu: eraikinen %30ak baino gutxiagok dute igogailua. 2023az geroztik, Surbisa udal sozietateak 19 bloketan egiten ditu hobekuntza lanak, eta 200 etxebizitza baino gehiago onuradun izan dira. Termitek kaltetutako teilatuak, fatxadak eta egiturak berritzea barne hartzen duten jarduera hauek non 1’34 milioi euro mobilizatu dituzte, diru-laguntza publiko garrantzitsuekin.

Horrez gain, Eusko Jaurlaritzak auzoko 143 eraikin Birgaitze Integratuko Eremu izendatu ditu, eta horrek laguntza indartuak eskuratzeko aukera ematen du, kasu batzuetan kostuaren %100era arte.

Prozesuak errazteko, Surbisak gertuko bulego bat (Opengela) prestatu du, bizilagunek arreta teknikoa eta juridikoa jaso dezaten. Obretarako behar diren proiektu teknikoak ere ordainduko ditu, erkidego bakoitzeko 10.000 eurora arteko laguntzak emanez, eta horrek aukera emango du etorkizunean eskualdeko edo Europako diru-laguntzak errazago eskuratzeko.

Egiturazko lanekin batera, degradatutako patio eta plazatxoak auzotarren elkarbizitzarako gune berde bilakatzea dute helburu. Bere errekuperaziorako sei puntu gako identifikatu dituzte, tartean, Betolaza, 48. Esku-hartzeek barne hartzen dituzte zolaketa, landarediaren instalazioa, eserlekuak, baratzeak eta jolasak, Uretamendin kostuaren %80raino iritsiko diren laguntzekin.

Diru-laguntzen egutegia egokitzea

Auzoetako dinamikek, material urritasuna (Ukrainako gerra bezalako faktoreengatik) eta enpresa esleipendunekin izandako gatazkek prozesua asko moteldu dituztenez, Eusko Jaurlaritzak laguntzak gauzatzeko eta justifikatzeko egutegiaren birprogramazioa onartu du. Zenbateko osoa handitu ez bada ere (455.507,60 euro), justifikatzeko epea 2026ko abendura arte luzatzen da, eta aurreikusitako urtekoak birbanatzen dira.

Aldaketa honek bi laguntza-lerro berri kudeatzeko beharrari erantzuten dio: birgaitze energetikorako eta irisgarritasunerako, eta espazio pribatuak birnaturalizatzeko.

Auzoak Berroneratzeko eta Hiri Agendako zuzendari Ana Telleriak nabarmendu du prozesu hauek denbora eta gertutasuna eskatzen dutela: “Ez da bakarrik eraldaketa fisiko bat, baita soziala eta komunitarioa ere. Horregatik, udalekin eta bizilagunekin batera lan egiten dugu, haien benetako beharretara egokituz”.

Ikuspegi integral hau beste auzo batzuetara zabalduko da, hala nola Peñascal eta Uribarrira, eta etorkizunean 55 urte baino gehiago dituzten Bilboko 16 eremu desberdinetako 635 eraikinetara irits liteke. Helburua eremu ahulen abandonua saihestea da, kohesio soziala sustatzea eta auzo jasangarriagoak, irisgarriagoak eta inklusiboagoak eraikitzea.

Iturriak: El Correo eta Irekia ataria

ManagEnergy-k, Europako Batzordeak eskualdeko eta tokiko energia-agentziei zuzendutako ekimenak, artikulu bat argitaratu du bere webgunean, Euskadi bere auzorik zaharrenak bizi-eredu inklusibo eta klimarekiko erresistente bihurtzen ari dela aztertzeko, Opengela programaren bidez.

Azaldu dutenez, “etxebizitzen %30 berritzeko premia larrian daudenez, Euskadi hiri-berroneratzeko ahalegin ausart eta anbiziotsua egiten ari da. Opengela programaren bidez, BIRTUOSS proiektuan oinarrituta, eskualdea banakako birmoldaketatik auzoen erabateko eraldaketara igarotzen ari da”.

Gaineratu dutenez, «etxebizitza-ekimen bat baino, energia-eraginkortasuna, gizarte-ekitatea eta hiri-eraldaketa uztartzeko eredu boteretsu bat da».

Kontsultatu artikulu osoa hemen.