Abenduaren 12an, ostirala, AVSk eta AVS Euskadik antolatutako Hiria Birgaitzeko, Berroneratzeko eta Berritzeko Urteko Jardunaldien barruan, ‘Hiri-birgaitze eta -berroneratzearen eremuko berrikuntza-proiektuak’ mahai-ingurua gauzatu zen. Bertan parte hartu zuten Ana Telleriak, Eusko Jaurlaritzako Auzoak Biziberritzeko eta Hiri Agendako zuzendaria eta BIRTUOSS (Opengelaren parte) proiektu europarraren liderrak, eta Miguel Segoviak, GBCEko (Green Building Council Espainia) Politiken koordinatzailea eta proiektuko bazkideak.

Telleriak nabarmendu zuenez, Opengela programaren ardatz nagusia auzo-bulegoak dira, hurbileko espazio gisa sortuak, non laguntza eskaintzen baitzaie herritarrei beren eraikinen eta inguruen birgaitzeari buruzko erabakiak hartzeko. Hiri-kalteberatasunaren inbentarioaren garrantzia azpimarratu zuen; are protagonismo handiagoa izango du, hurrengo diru-laguntzen programen oinarri bihurtuko baita. Telleriak azpimarratu zuen maila anitzeko gobernantza funtsezkoa dela egungo erronkei aurre egiteko, tokiko administrazioen, autonomikoen, estatalen eta europarren arteko lankidetzan oinarritua, baita konfiantzan, diagnostiko zabal batean eta politika publikoak auzoetara hurbilduko dituen ikuspegi ez-instituzionalean ere.

Galderen txandan, Telleriak errehabilitazioko tresna guztiak sistema koherente bakar batean integratzeko erronkan jarri zuen arreta, leihatila bakarrak herritarrentzat erreferentzia argi bezala jarduteko. Askotariko informazioa eskainiko duen espazioa, baina mezu ulergarri eta lerrokatuarekin, erabaki informatuak hartzea erraztuz eta auzotar eta auzo-kontzientzia indartuz, sentsibilizatzeko, konfiantza sortzeko eta beldurrak murrizteko funtsezkoa.

Bestalde, Miguel Segoviak nabarmendu zuen GBCEk eraikuntza-sektorea eraldatzeko laguntzaile gisa duen zeregina, eta eraikinen jasangarritasuna ebaluatzeko tresnak garatzen, irtenbide teknikoak sortzen eta hitzaldi, konferentzia eta ikastaroen bidez dibulgatzen egiten duen lana nabarmendu zuen. Halaber, EU Peers komunitatea bezalako ekimenen garrantzia nabarmendu zuen, birgaitze-prozesuko eragileak integratzera eta laguntzera bideratuta dagoena, Espainian 75 erakunde baino gehiagorekin eta Europan 400 baino gehiagorekin. Proiektu horretan, GBCEk modu aktiboan laguntzen du birgaitze-agentea zehazten, birgaitze-bulegoak bultzatzen eta politika publikoetan eta arau-esparruetan eragiten, eta Estatuan eta Europan gero eta sendoagoa den sektore baten oinarriak ezartzen ditu.

Segoviak sektorearen erronka handienetako bat ere jorratu zuen: nola sentsibilizatu herritarrak birgaitzearen inguruan. Narratibetan ahalegin koordinatua egin behar dela adierazi zuen, pertsonentzat funtsezkoak diren gaiekin lotuz, hala nola erosotasunarekin, osasunarekin, bizi-kalitatearekin, segurtasunarekin edo autonomiarekin, klima-aldaketaren aurreko erresilientzia ahaztu gabe. “Benetako komunikazio-kanpainak behar ditugu, mezu koherenteekin eta sektore osoak partekatuta”, adierazi zuen.

Mahaiak agerian utzi zuen hiri-birgaitzearen berrikuntza ez dagoela soilik irtenbide teknikoen mende, baizik eta gobernatzeko, komunikatzeko eta herritarrei laguntzeko modu berrien eraginpean ere bai, horiek baitira Opengela bezalako proiektuen funtsezko oinarria.

Jardunaldietan, BIRTUOSSeko beste bazkide batzuek ere parte hartu zuten, hala nola Cíclicak (Ander Bilbaoren bitartez). Programan, Gasteizko Zaramaga auzora egindako bisita bat ere gehitu zen; izan ere, Opengela programako hurbileko bulego batek dinamizatzen ditu hiria berroneratzeko lanak, eta Txari Vallejo Bilboko Udal Etxebizitzen arkitektoa ere bertan izan zen.

GAIAk eta Bilboko Udal Etxebizitzak erakundeak, BIRTUOSS (Opengela) proiektu europarraren bazkideak, INBUILT proiektuaren hainbat ordezkari jaso zituzten joan den azaroaren 25ean Torre Urizarreko ‘living lab’-ean. Proiektu hau Université Côte d’Azur-ek koordinatzen du eta 16 bazkidek osatzen dute. Eraikuntza-produktu eta -sistema berritzaileak garatzen ari da eraikinen karbono-aztarna nabarmen murrizteko.

Ordezkaritzak zuzenean ezagutu zuen nola Opengelari lotutako euskal ekimenak INBUILTen ikuspegiarekin bat datozen eta nola auzoaren birgaitze integraleko eredu bat garatzen ari diren: berrikuntza sistemikoa, inklusiboa eta pertsonengan zentratua. Bisitan, Euskadin aplikatzen den leihatila bakarreko ereduaren funtzionamendua aurkeztu zen. Eredu honek aholkularitza teknikoa, soziala, juridikoa eta finantzarioa konbinatzen ditu, eta MAS Opengela bezalako finantza-mekanismoak ditu kalteberatasun ekonomikoko egoerei erantzuteko eta pobrezia energetikoari aurre egiteko.

Era berean, ereduaren bilakaera azaldu zen Bilboko auzoko ‘living lab’-aren bidez, zeinak ikuspegiaren irismena zabaltzen baitu digitalizazioa, eraikinen pasaporteak, soluzio industrializatuak, energia berriztagarriak eta naturan oinarritutako soluzioak (SBN) integratuz, auzo mailan modu egituratuan esku hartzeko aukera ematen duten gobernantza esparruekin batera.

Torre Urizarrera egindako bisitan, INBUILTeko bazkideek ingurune erreal batean printzipio horiek nola aplikatzen diren ikusi ahal izan zuten: eskala handiko esku-hartzea, berrikuntza teknikoa, herritarren parte-hartzea eta ingurumen-hobekuntzak konbinatzen dituena, auzotarren ongizatea indartzera bideratuta. Esperientziak INBUILT proiektua etorkizunean ustiatzeko erreferentzia baliotsuak eman zituen, batez ere gobernantzan, gizarteratzean eta SBN integrazioan.

Jardunaldiak agerian utzi zituen proiektuen arteko sinergiak, eta indartu egin zuen Opengelak Europan duen zeregina, birgaitze jasangarrirako, inklusiborako eta auzoan oinarritutako birgaitzerako erreferentzia-eredu gisa.

BIRTUOSS proiektuak, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Saila buru duela, Euskadiko 25 auzotan dagoeneko aplikatzen den hiri-berroneratzeko eredu bat jarri du martxan.

• Proiektuak Donostiako auzoko 8 eraikin eta etxebizitza atxiki bat barne hartzen ditu, eta guztira 15,1 milioi euroko inbertsioa eskatzen du.
• Halaber, espazio publikoak berrurbanizatzea, paisaian esku-hartzea eta energia- eta jasangarritasun-hobekuntzak sartzen dira, besteak beste.

20.000 biztanle inguru eta 8.900 etxebizitza baino gehiago ditu Altzak, eta Donostiako auzorik populatuenetakoa da. Bizitegi-parkearen % 85 baino gehiago 1981a baino lehen eraiki zen, eta, beraz, ezinbestekoa zen birgaitze- eta modernizazio-inbertsio integrala egitea. 2024ko bigarren hiruhilekotik martxan dauden obrak azken txanpan sartu dira, eta aurreikusten da birgaitze integraleko jarduera guztiak urtea amaitu baino lehen amaituko direla. Hala ere, espazio publikoko lanak 2026an zehar luzatzea aurreikusita dago.

Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak sustatutako operazio handienetako bat da, eta 15,1 milioi euroko inbertsioa egin da guztira: 9,2 milioi euro Eusko Jaurlaritzak jarri ditu PIIE funtsen bidez; 3,2 milioi euro Donostiako Udalak jarri ditu, eta 2,6 milioi euro herritarrek.

Lehenengo esku-hartze ildoa bizitegi-eraikinen birgaitze sakonean oinarritu da, eta guztira 202 etxebizitza egin dira zortzi jabe-erkidegotan eta etxebizitza atxiki batean, auzoko eremu ahulenetan. Jarduera hauen bidez, hobetu egiten dira irisgarritasuna, energia-eraginkortasuna (% 60 inguru aurrezten da), bizigarritasuna eta suteen aurkako babesa, eta egiturak sendotzen dira, eraikinak egungo araudira egokituz. Fatxada aireztatuek metalezko azpiegitura, aire-ganbera eta isolamendu termikoa dituzte, eta, hala, barruko tenperatura eta hezetasuna hobetzen dira. Era berean, hainbat atarik igogailu berriak dituzte kanpoan.

Aldi berean, prozesu osoan komunitateei laguntzeko, Hurbiltasuna Kudeatzeko Bulego Tekniko bat (Opengela) jarri da martxan non aholkularitza hurbila eta profesionala eskaintzen du izapidetzean, informazioan eta zalantzak ebaztean, komunitatearen parte-hartze aktiboa sustatuz.

Proiektuaren barruan sartzen dira, halaber, espazio publikoa berrurbanizatzea eta hobetzea, Auditz Akularren errekak birnaturalizatuz; Larresko sakanean kutsatutako lurzoruak berreskuratzea; Ederrena plazan ingurune berdeagoak sortzea eta Herrerako pilotalekurako sarbidea ahalbidetu. Gainera, Altzako anbulatoriorako eta Harri Berri ikastolarako ibilbideak hobetzen ari dira, ehunka familien mugikortasuna errazteko asmoz.

Jasangarritasun energetikoari dagokionez, tokiko komunitate energetikoak instalatu dira: Altzako ikastetxe publikoaren estalkian dagoen planta fotovoltaiko batek 13 eraikin eta instalazio publiko hornitzen ditu urtean 98.075 kWh-rekin, eta kiroldegian dagoen beste planta batek 377.505 kWh ekoitziko ditu urtean, autokontsumo partekatuko eskema batean, udal ekipamenduei mesede egingo diena.

Etxebizitzen digitalizazioak aukera ematen du zenbait parametro denbora errealean monitorizatzeko, hala nola airearen kalitatea, hezetasuna, tenperatura, CO₂ mailak eta energia-kontsumoa, eta familiei tresnak eskaintzen dizkie energiaren erabilera optimizatzeko eta erosotasuna eta osasuna hobetzeko.

Proiektuak Lau Haizeta parkeari ere balioa ematen dio, eta kartelak berritzen ditu QR kodedun ingurumen-ibilbideak diseinatuz, eta maiztasun-azterketa bat egin da etorkizuneko hobekuntzak bideratzeko, komunitateak asko erabiltzen duen eremu natural bat finkatuz.

Hala, Altzaren biziberritze integrala proiektu aitzindari gisa finkatu da Euskadin, bai eragin ekonomikoagatik, bai eragin sozialagatik. Etxebizitzak birgaitzea, hurbileko zerbitzuak, energia garbiak, digitalizazioa eta hiri-paisaia hobetzea dira Donostiako eta Euskal Autonomia Erkidegoko beste auzo batzuetan etorkizunean egin beharreko lanen eredu.