• Miguel de los Toyos sailburuordea eta Jon Bilbao zinegotzia Kubako erakundeko arduradunekin batera joan dira Otxarkoaga auzoa eta Opengela bulegoa bisitatzera.

Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintzaren eta Hiri Agendaren sailburuordeak, Miguel de los Toyosek, eta Bilboko Udaleko Etxebizitzako zinegotziak eta Bilboko Udal Etxebizitzak erakunde autonomoko presidenteak, Jon Bilbaok, Otxarkoaga eta auzoko bulegoa (Otxar Opengela) bisitatu dituzte gaur goizean Habanako Historialariaren Bulegoko arduradunekin batera: Perla Rosales, alboko zuzendari nagusia; Nelys García, Nazioarteko Lankidetzako zuzendaria; Anabell Cedeño, Nazioarteko Lankidetzarako Zuzendaritzako espezialista teknikoa; Malena Roche, Habana Espacios Creativos-eko zuzendaria; eta Ariam L. Mayor, Habana Espacios Creativos-eko espezialista nagusia. Bisitan Ignacio de la Puerta Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintzaren eta Hiri Agendaren zuzendaria eta Eider Bilbao Bilboko Udal Etxebizitzen zuzendari nagusia ere izan dira.

Habana Hiriko Historialariaren Bulegoa 1938an sortu zuen Emilio Roigek, Habana Zaharreko kultura-ondarea babesteko, eta hiriko erdigune historikoko hainbat eraikin zaharberritu ditu. 80ko hamarkadan izan zuen gorakada Eusebio Leal historialaria buru zela, eremu osoa lehengoratzeko lehen proiektua izan zen, eta UNESCOk Habanako Zentro Historikoa eta gotorleku-sistema Gizateriaren Kultura Ondare izendatu zituen 1982an. Gaur egun, horrelako proiektuak Kubako hiriburura ez ezik, Karibeko herrialde osora ere zabaltzeko prozesuan dago.

Gaurko hitzordua, beraz, erakunde kubatar honek eskatuta, topagune eta ideia-trukerako gune bat izan da erakunde horren eta Opengela hiri-berroneratze programaren arduradunen artean. Programa hori Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak koordinatzen du eta esparru publiko eta pribatuko 9 erakundek lan egiten dute, horien artean Bilboko Udal Etxebizitzak.

Opengela programak Europako Batzordearen Horizon 2020 programaren finantzaketa du, eta auzo-bulegoak abian jartzean datza. Bulego horiek bizilagunei laguntzen diete eraikinak birgaitzeko prozesu osoan. Bertan, laguntza ematen zaie jabeen komunitateei obrak kontratatzen, laguntza publikoak kudeatzen, finantzaketa eskuratzen, energia-eraginkortasuna hobetzen edo irisgarritasuna lortzen.

Programa hori auzo kalteberen hiri-berroneratze integraleko proiektuekin lotuta dago. Proiektu horien bidez, irisgarritasuna eta energia-eraginkortasuna hobetu nahi dira, bizitegi-eraikinak birgaituz eta ingurune osoa berrurbanizatuz; horrez gain, haien gizarte-egoerari ere aurre egin nahi zaio (errenta txikiak, langabezia-tasa altua eta prestakuntza-maila txikia), bulego tekniko horien bidez eta auzoaren hurbiltasuneko bulegoen bidez.

Hala, Otxarkoaga auzoa aukeratu dute topaketarako. Bertan hiria berroneratzeko eta eraikinak birgaitzeko proiektua, Orain Otxar izenekoa, auzoko 16 atari eta hiru kaletan (Irumineta, Txotena eta Larrakoetxe) banatutako 240 etxebizitzatan gauzatzen da eta oso aurreratuta dago. Otxar Opengela auzoko bulegoak bizilagunei laguntzeko jarduera ugari hartzen ditu, bai eta beste ekimen batzuk ere, hala nola merkataritza-gune zaharra birmoldatzea eta orain hutsik dauden lokaletan ekintzailetza-ekimenak abiaraztea.

Opengelak, zeinaren proiektu europarra 2023ko urtarrilean amaituko baita, kudeaketa-eredu bat sortu du auzoko bulegoetarako, eta dagoeneko beste udalerri batzuetan hedatzen hasi da, Otxarkoagako eta Eibarko bi pilotuetatik haratago. Zehazki, Lasarten eta Durangon, baita Pasaian, Abanto-Zierbenan, Santurtzin eta Trapagaranen ere.

• Horizon 2020 programak finantzatutako proiektu europar honek beste zortzi hilabetez jarraituko du, 2023ko urtarrilera arte. Horrela, Otxarkoagako (Bilbo) eta Txontako (Eibar) auzo pilotuetan 460 etxebizitzako eraikinak bere birgaitze prozesua amaitu ahal izango dute.
• CINEAk (Klimaren, Azpiegituren eta Ingurumenaren Europako Agentzia Betearazleak) Opengela proiektua aintzat hartu du “bere energia aurrezpen nabarmenagatik”, tokiko esperientziak eta enplegua sortzeagatik”, “prozesuen erreplikagarritasuna sustatzeagatik” eta “auzotar komunitate ahulei laguntza eskaintzeagatik”.

Europar Batasunak une garrantzitsua bizi du trantsizio energetiko eta ekologikoan, Ukrainaren inbasioak sortutako krisi geopolitikoaren ondorioz. Orain inoiz baino gehiago, Europako Batzordeak erabaki du Errusiako gasarekiko mendekotasuna murriztea, eta, horretarako, hainbat ekimen jarri ditu abian. Onartu berri den REPowerEU Planak edo emisioak murriztera bideratutako ‘Fit for 55’ arau-esparruak ildo hori jarraitzen dute, eta Batzordeak gure eraikinetan energia aurrezteak izan behar duen funtsezko rola azpimarratzen du: zentzu horretan, birgaitze sakoneko proiektuak lehenesten dira, energia-kontsumoaren % 60 baino gehiagoko aurrezpena eragiten dutelako.

Deskarbonizatzeko eta mendekotasun energetikoa murrizteko behar bikoitza dago egoera honetan, eta Batzordeak argi eta garbi babesten ditu Opengela bezalako proiektuak, oinarri soziala dutenak, Martin Eidlek, CINEAko Senior Project Advisoreak azaldu zuenez. Erakunde horrek horrelako proiektuak ikuskatzen dituen instituzio ofiziala da.

Opengelako Batzar Nagusian, asteartean, hilak 3, Lurralde Plangintza, Etxebizitza eta Garraio Sailak gidatutako partzuergoko bazkide guztiak bildu ziren, Eibl jaunak Opengelak duen eginkizuna balioetsi zuen. Proiektu horrek Otxarkoaga (Bilbo) eta Txonta (Eibar) auzoetan bi pilotu garatzen ditu. Lau arrazoi nabarmendu zituen: batetik, proiektuan proposatzen diren “energia aurrezpen nabarmenak” aipatu zituen, esku hartutako eraikinen eraginkortasunarekin lotutako obrei esker. Bestetik, “balio-kateari emandako garrantzia” azpimarratu zuen, “tokiko esperientziak eta enplegua sortzeko”, “epe luzerako politiken” aldeko oinarri argiak direnak.

Hirugarrenik, bi auzo pilotuez gain erabili daitezkeen “prozesuak eta finantzazioa” azpimarratu ziren, dagoeneko EAEko beste herri batzuetan aplikatzen hasi direnak, eta Europako beste eskualde batzuen interesa piztu dutenak. Gainera, CINEAk azpimarratu du “auzokide ahulen erkidegoetan eskaini den laguntza”, alderdi oso garrantzitsua proiektuaren barruan.

Zortzi hilabeteko luzapena Horizon 2020 proiekturako

Halaber, EBk Horizon 2020 programaren bidez finantzatutako proiektua (1,7 milioi euro) hasieran aurreikusitakoak baino zortzi hilabete gehiago luzatuko dela baieztatu zuen Batzar Nagusiak. 2022ko maiatzean amaitu beharrean, Europako Batzordeak 2023ko urtarrilera arteko luzapena onartu du (finantzazio gehigarririk gabe), Txonta eta Otxarkoaga auzoetako helburu guztiak lortzeko eta obrak amaitzeko. Horietako batzuk atzeratu egin dira pandemiak eragindako zailtasunen eta hornikuntzetan izan berri den krisiaren ondorioz.

Horrek ez du esan nahi hiri-birgaitze prozesua, eta zehazki Opengela eredua bukatu dela. Izan ere, beste leku batzuetan hasi da erreplikazio-fasea. Zehazki, 10 euskal udalerri ari dira aplikatzen auzo-bulegoak eraikinetako birgaitzearekin lotutako izapide guztietarako leihatila bakar gisa ezartzean oinarritutako ekimen hau. Txontan eta Otxarkoagan proiektuak hartzen dituen 460 etxebizitzez gain, Lasarten eta Durangon kudeaketak egiten hasi dira, baita Pasaian ere, Ezkerraldean (Abato-Zierbena, Santurtzi eta Trapagaran), eta beste bi Aiarako bailaran: Urduñan eta Amurrion. Guztira 1.800 etxebizitza dira.

Europako Opengela proiektua 2019ko maiatzean hasi zen, eta lankidetza publiko-pribatuaren eredu argia da. Eusko Jaurlaritzaz gain, partzuergoan beste erakunde publiko batzuk daude, hala nola Energiaren Euskal Erakundea (EEE), Bilboko Udal Etxebizitzak eta Debegesa, Europa mailako bi erakunde (FEDARENE eta Housing Europe) eta finantzaketan (GNE Finance), komunikazioan (Gabineteseis) eta Europako gaietan (Zabala) espezializatutako enpresak.