• Proiektuak Donostiako auzoko 8 eraikin eta etxebizitza atxiki bat barne hartzen ditu, eta guztira 15,1 milioi euroko inbertsioa eskatzen du.
• Halaber, espazio publikoak berrurbanizatzea, paisaian esku-hartzea eta energia- eta jasangarritasun-hobekuntzak sartzen dira, besteak beste.

20.000 biztanle inguru eta 8.900 etxebizitza baino gehiago ditu Altzak, eta Donostiako auzorik populatuenetakoa da. Bizitegi-parkearen % 85 baino gehiago 1981a baino lehen eraiki zen, eta, beraz, ezinbestekoa zen birgaitze- eta modernizazio-inbertsio integrala egitea. 2024ko bigarren hiruhilekotik martxan dauden obrak azken txanpan sartu dira, eta aurreikusten da birgaitze integraleko jarduera guztiak urtea amaitu baino lehen amaituko direla. Hala ere, espazio publikoko lanak 2026an zehar luzatzea aurreikusita dago.

Etxebizitza eta Hiri Agenda Sailak sustatutako operazio handienetako bat da, eta 15,1 milioi euroko inbertsioa egin da guztira: 9,2 milioi euro Eusko Jaurlaritzak jarri ditu PIIE funtsen bidez; 3,2 milioi euro Donostiako Udalak jarri ditu, eta 2,6 milioi euro herritarrek.

Lehenengo esku-hartze ildoa bizitegi-eraikinen birgaitze sakonean oinarritu da, eta guztira 202 etxebizitza egin dira zortzi jabe-erkidegotan eta etxebizitza atxiki batean, auzoko eremu ahulenetan. Jarduera hauen bidez, hobetu egiten dira irisgarritasuna, energia-eraginkortasuna (% 60 inguru aurrezten da), bizigarritasuna eta suteen aurkako babesa, eta egiturak sendotzen dira, eraikinak egungo araudira egokituz. Fatxada aireztatuek metalezko azpiegitura, aire-ganbera eta isolamendu termikoa dituzte, eta, hala, barruko tenperatura eta hezetasuna hobetzen dira. Era berean, hainbat atarik igogailu berriak dituzte kanpoan.

Aldi berean, prozesu osoan komunitateei laguntzeko, Hurbiltasuna Kudeatzeko Bulego Tekniko bat (Opengela) jarri da martxan non aholkularitza hurbila eta profesionala eskaintzen du izapidetzean, informazioan eta zalantzak ebaztean, komunitatearen parte-hartze aktiboa sustatuz.

Proiektuaren barruan sartzen dira, halaber, espazio publikoa berrurbanizatzea eta hobetzea, Auditz Akularren errekak birnaturalizatuz; Larresko sakanean kutsatutako lurzoruak berreskuratzea; Ederrena plazan ingurune berdeagoak sortzea eta Herrerako pilotalekurako sarbidea ahalbidetu. Gainera, Altzako anbulatoriorako eta Harri Berri ikastolarako ibilbideak hobetzen ari dira, ehunka familien mugikortasuna errazteko asmoz.

Jasangarritasun energetikoari dagokionez, tokiko komunitate energetikoak instalatu dira: Altzako ikastetxe publikoaren estalkian dagoen planta fotovoltaiko batek 13 eraikin eta instalazio publiko hornitzen ditu urtean 98.075 kWh-rekin, eta kiroldegian dagoen beste planta batek 377.505 kWh ekoitziko ditu urtean, autokontsumo partekatuko eskema batean, udal ekipamenduei mesede egingo diena.

Etxebizitzen digitalizazioak aukera ematen du zenbait parametro denbora errealean monitorizatzeko, hala nola airearen kalitatea, hezetasuna, tenperatura, CO₂ mailak eta energia-kontsumoa, eta familiei tresnak eskaintzen dizkie energiaren erabilera optimizatzeko eta erosotasuna eta osasuna hobetzeko.

Proiektuak Lau Haizeta parkeari ere balioa ematen dio, eta kartelak berritzen ditu QR kodedun ingurumen-ibilbideak diseinatuz, eta maiztasun-azterketa bat egin da etorkizuneko hobekuntzak bideratzeko, komunitateak asko erabiltzen duen eremu natural bat finkatuz.

Hala, Altzaren biziberritze integrala proiektu aitzindari gisa finkatu da Euskadin, bai eragin ekonomikoagatik, bai eragin sozialagatik. Etxebizitzak birgaitzea, hurbileko zerbitzuak, energia garbiak, digitalizazioa eta hiri-paisaia hobetzea dira Donostiako eta Euskal Autonomia Erkidegoko beste auzo batzuetan etorkizunean egin beharreko lanen eredu.

• 130 etxebizitza birgaitzeko eta auzoa berrurbanizatzeko 10,8 milioi euroko inbertsioa egin da, eta horietatik 3,3 (% 30) Etxebizitza eta Agenda Sailetik datoz.
• Naturan oinarritutako konponbideak (NOK) integratzen ditu proiektuak, eta energia primario ez-berriztagarriaren kontsumoa % 60 baino gehiago murrizten du.
• Auzotarren parte-hartzea eta gertuko bulegoa (Opengela) izan dira auzoaren berritzearen zutabeak.

Durangoko Aramotz auzoak mugarri historikoa ezarri du, BIRTUOSS-Opengela proiektuaren lehenengo auzoa bihurtu baita, hiri-berroneratze integralaren prozesua arrakastaz burutu duena. Lorpen hau urrats erabakigarria da auzo jasangarriagoak, irisgarriagoak eta kohesionatuagoak lortzeko bidean, eta erreferentziazko eredu bihurtzen da Euskadin etorkizunean egingo diren esku-hartzeetarako.

Guztira, 10.796.589 euroko inbertsioa egin da, hainbat eragilek batera finantzatuta: Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza eta Hiri Agenda Saila (% 30,47), Europako Next Generation EU funtsak (% 32,57), Durangoko Udala (% 18,42) eta auzotarren ekarpen zuzenak (% 18,54). Ahalegin bateratu hau agerian uzten du alderdi fisikotik haratago doan eta pertsonen bizi-kalitatea hobetzera bideratuta dagoen eraldaketa bultzatzeko konpromisoa.

Auzo berritua eta jasangarriagoa

Proiektuak 130 etxebizitza eta 6 lokal birgaitzea barne hartu du, beheko solairua gehi hiru altuerako 16 eraikinetako atarietan banatuta. Irisgarritasuna bermatzeko igogailuak instalatzea, egiturak indartzea, instalazioak modernizatzea eta energia-eraginkortasuna osorik hobetzea barne hartu dituzte.

Jasangarritasunarekiko konpromisoa izan da gakoetako bat: egindako esku-hartzeei esker, % 60tik gorako murrizketa lortu da berriztagarria ez den energia primarioaren kontsumoan, eta hori ezinbesteko baldintza da Suspertze, Transformazio eta Erresilientzia Planaren laguntzak eskuratzeko. Aurrerapen honek, ingurumen-onuraz gain, familien energia-gastuetan asko aurreztea ere badakar.

Gainera, birsorkuntzaren ardatz gisa naturan oinarritutako konponbideak (NOK) aldeko apustua egin da. Neurri horiei esker, natura hiri-plangintzan integratu daiteke eta klima-aldaketaren erronkei erantzun, drainatze-sistema jasangarrien bidez, espazioak birnaturalizatuz eta uraren zikloa modu eraginkorragoan kudeatuz.

Aldi berean, auzoaren berrurbanizazioak espazio publikoa eraldatu du, berdegune berriak, oinezkoentzako kaleak, argiteria berritua, hiri-altzari modernoak eta bizitza komunitarioarentzako elkarguneak sortuz. Larrinagatxu erreka ere birnaturalizatu egin da, eta ingurune naturala hiri-bilbearekin hobeto integratu da.

Talde teknikoaren eta auzotarren zeregina 

Hurbiltasun bulegoa (Opengela), Durango Eraikitzen udal enpresa publikoak kudeatua eta auzoan bertan kokatua, izan da proiektuaren beste ardatz nagusietako bat. Handik, laguntza teknikoa, administratiboa eta soziala eman zaie bizilagunen komunitateei, eta laguntzen izapidetzea, esku-hartzeen koordinazioa eta obren kudeaketa integrala erraztu dira.

Arlo teknikoari dagokionez, MAAB Arquitectura y Urbanismo arduratu da diseinuaz eta proiekzioaz, SOIL Arquitectura del Paisaje estudioarekin lankidetzan. Bere lana proiektuaren kalitateagatik eta auzoaren eraldaketa integralean egindako ahaleginagatik goraipatu dute. Era berean, Codenor Bizkaina de Reformas y Construcciones Intxausti arduratu da obrak egiteaz, ereduzko koordinazioa eta epeak zorrotz betetzea erabakigarriak izan dira prozesuak arrakasta izan dezan.

Era berean, auzotarren parte-hartze aktiboa izan da eraberritze honen elementu nabarmenetako bat. Auzotarrek, diruz laguntzeaz gain, prozesu osoan parte hartu dute, erabakiak komunitatean hartuz, gertuko bulegoarekin elkarlanean arituz eta etorkizuneko auzoa nolakoa izatea nahi zuten ikuspuntua emanez.

Inplikazio honi esker, Aramotz herritarren, erakundeen eta talde teknikoen artean batera sortutako hiri-birsorkuntzaren adibide bihurtu da, gardentasunean, gertutasunean eta konpromiso partekatuan oinarritutako eredua.

Hedatzen ari den eredua

Durangoko alkate Mireia Elkoroiribek azpimarratu duenez, “Aramotzen biziberritze integrala proiektu estrategikoa izan da Durangorentzat, ez soilik aurrekontu aldetik duen garrantziagatik, baizik eta auzoan bizi diren pertsonen eguneroko bizitzan duen eragin sakonagatik. Etxebizitzak hobetzeaz ari gara, atariak irisgarri egiteaz, elkarrekin bizitzeko, atseden hartzeko eta partekatzeko pentsatutako espazio publikoak sortzeaz”.

Gaineratu duenez, “ingurune fisikoa eraldatzen duen jarduera da, bai, baina, batez ere, ehunka bizilagunen bizi-baldintzak eraldatzen dituena”. Elkoroiribek, amaitzeko, azpimarratu du, “Aramotz berpizten ari da, eta hori erakundeen eta durangarren arteko urteetako lanaren emaitza da. Harrotasun partekatua, Durango osora zabaltzen ari garen udalerri eredua: irisgarriagoa, berdeagoa eta inklusiboagoa”.

Bestalde, Juan Carlos Abascal Eusko Jaurlaritzako Lurralde Plangintza eta Hiri Agendako sailburuordeak adierazi du Aramotzen lortutako arrakasta erakundeen, herritarren eta enpresen arteko lankidetzaren emaitza dela, eta adibide argia dela nola aurrera eraman daitezkeen proiektu konplexuak modu koordinatuan aurre eginez gero.

BIRTUOSS-Opengela proiektuaren helburua auzo osoak era integralean birsortzea da, pertsonak erdigunean jarriz. 2016an hasi zen Aramotz biziberritzen, hirigintzako hainbat azterlanen eta gizarte-diagnostikoren bidez, eta haren esperientzia erreferentzia eta gida izango da beste udalerri batzuetan etorkizunean egin beharreko esku-hartzeetarako.

Hori bukatuta, Durangok eta Euskadik aurrerapauso erabakigarria eman dute irisgarritasunaren, jasangarritasunaren, gizarte-kohesioaren eta herritarren parte-hartzearen alde egiten duen hiri-eredu berri baterantz. Aramotz ez da auzo bezala bakarrik eraldatu: hiriak ulertzeko eta bizitzeko eran paradigma aldaketa baten sinbolo bihurtu da.

Aurten, Torreurizar, Ricardo Bastidak 1919an diseinatutako eta BIRTUOSS-Opengela proiektuaren living lab bihurtutako etxebizitza sozialen eraikin aitzindaria, bisitarientzat zabalik egongo da Open House Bilbao 2025 programaren barruan.

Bisitak doakoak izango dira eta urriaren 4an, larunbata, egingo dira, 10:00etatik 18:00etara, 15 pertsonako taldeetan, ibilbide bakoitza 60 minutukoa izanik.

Torreurizar birgaitze jasangarriko prozesuan dago gaur egun, isolamendu termikoa eta eguzki-plakak bezalako hobekuntzak gehituz, ondare historikoa eta eraginkortasun energetikoa konbinatuz. Jendeari irekita egoteak aukera emango du arkitekturak historia, komunitatea eta hiri-etorkizuna nola lotu ditzakeen jakiteko.

Torreurizarrek Open House Bilbaon parte hartzeak Opengela proiektuaren helburuak ere islatzen ditu, hiri-berroneratze jasangarria, inklusiboa eta sozialki arduratsua bultzatu nahi duena.

Eusko Jaurlaritzak bigarren aldaketa onartu du Bizkaiko Udalarekin 2022an lortutako akordioan, eta 126 etxebizitza biltzen dituzten 12 atarien birgaitzea ahalbidetuko du. 

Gainera, Hurbiltasuna Kudeatzeko Bulego Teknikoa jarriko da martxan, prozesu osoan auzo-komunitateei laguntzeko. 

Gobernu Kontseiluak 2022ko abenduaren 20ko erabakiaren bigarren aldaketa onartu du. Erabaki horren bidez, Urduñako Udalari zuzeneko dirulaguntza eman zitzaion Landatas eta Maria Dolores Madaria auzoetan hiri-berroneratze lanak egiteko eta eraikinak birgaitzeko.  

Berpiztu programaren baitako laguntza hau 2.135.908,13 eurokoa da gehienez eta Opengela hiri-berroneratze eredua bultzatzea du helburu, Euskadi Bultzatu 2050 Hiri Agendaren konpromisoekin bat etorriz; konpromiso horiek jasangarritasunaren, eraginkortasun energetikoaren eta irisgarritasuna hobetzearen aldeko apustua egiten dute. 

Guztira 126 etxebizitza biltzen dituzten 12 atari birgaitzea barne hartzen du proiektuak: Maria Dolores Madaria kaleko 1., 3., 5. eta 7. atariak, Kale Nagusiko 3. eta 5. atariak, eta Antigua pasealekuko 4. eta 6. atariak. Era berean, Hurbiltasuneko Bulego Teknikoa eta Kudeaketa Bulegoa sortu eta abian jarri da, eta erreferentzia gisa balio izan du auzo-komunitateei prozesu osoan laguntzeko. 

Landatas eta Maria Dolores Madaria auzoak 60ko hamarkadan eraiki ziren eta ez dute inolako hobekuntzarik izan. Guztira, 158 familia bizi dira bertan (90 Maria Dolores Madarian eta 68 Landatasen).